ارزيابى اين روايات مشهور و صحيح « 1 » آن است كه امام حسين ( ع ) در روز سه‌شنبه ، هشتم ذىحجّه سال شصت مكّه را به سوى عراق ترك گفت . بنابراين ، قول پنجم ، يعنى قول دينورى ، بى ارزش است و تنها در صورتى مىتواند درست باشد كه به جاى « سه » ، « هشت » باشد . يعنى اين كه ( ثلاث ) ، تصحيفى از ( ثمان ) بوده باشد كه وقوع چنين امرى ممكن است . اما قول چهارم كه مىگويد : و گفته مىشود روز چهار شنبه ، هفت روز گذشته سال شصت از روز عرفه ، يك روز پس از بيرون آمدن حسين ( ع ) از مكّه به قصد كوفه » ، علاوه بر آن كه دلالت روشنى ندارد ، از ظاهرش نيز پيداست كه قول نادرى ، است « 2 » ، مگر اين كه به جاى از روز عرفه بگوييم در روز عرفه و به جاى هفت بگوييم نه كه مىشود : روز چهارشنبه نه روز گذشته در سال شصت ، در روز عرفه ، يك روز پس از خروج حسين ( ع ) از مكّه به مقصد كوفه . چنين تصحيفى ممكن است و از اين موارد بسيار اتفاق مىافتد . قول سوم نيز از پايه غلط است ، زيرا مىگويد كه امام روز هفتم ذىحجّه بيرون آمد و اين با روايت مشهور و صحيح مغايرت دارد . آنچه از ميان اين اقوال متعدّد باقى مىماند آن قولى است كه با قول مشهور و صحيح يعنى اين كه امام حسين ( ع ) در روز ترويه ، روز هشتم ذى حجّهء سال شصت هجرى از مكّه به سوى عراق بيرون آمد ، مغايرت ندارد .

--> ( 1 ) - گذشته از شهرت تاريخى ، قوىترين دليل آن ، سخن امام حسين ( ع ) در نامه دوّم به مردم كوفه است ؛ « . . . من روز سه‌شنبه هشت روز گذشته از ذىحجّه ، روز ترويه از مكّه به سوى شما حركت كردم . . . » ( تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 301 ) دو روايت نيز از امام صادق ( ع ) نقل شده است كه مىگويد ، امام حسين ( ع ) روز ترويه از مكّه بيرون آمد ( ر . ك . الكافى ، ج 4 ، 535 ، شماره 4 ؛ التهذيب ، ج 5 ، ص 436 ، شمارهء 162 ؛ الاستبصار ، ج 2 ، ص 327 ، شماره 1160 . ) ( 2 ) - زيرا مبناى محاسبهء گذشت هفت روز ، روز عرفه است . بنابراين آن روز ، روز پانزدهم است . چنانچه روزعرفه در آن سال چهارشنبه بوده باشد ، مراد از آن روز ، آن طور كه در متن روايت آمده است ، روز چهارشنبه نمىتواند باشد . چنانچه مبناى محاسبه روز پس از عرفه قرار گيرد ، در آن صورت چهارشنبه مىشود شانزدهم ؛ و چنين قولى با هر دو احتمال نادر است .